از تفکر تا معنا: بازاندیشی تربیت ابتدایی در مواجهه با رنج‌های وجودی کودک بر پایه تلفیق معناجویی و فلسفه برای کودکان (P4C)

نویسندگان

  • زهرا سادات هاشمی استادیار، گروه آموزش فلسفه و منطق، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0009-0000-5983-3216
  • مهدی رضایی استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی ۸۸۹-۱۴۶۶۵، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-3096-8341

کلمات کلیدی:

رنج وجودی, معناجویی, فلسفه برای کودکان, آموزش ابتدایی, بحران معنا, تربیت معنا‌محور, گفت‌وگوی فلسفی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بازاندیشی در رابطه میان تربیت ابتدایی، رنج‌های وجودی کودک و معناجویی و ارائه چارچوبی مفهومی برای گسترش فلسفه برای کودکان از پرورش مهارت‌های تفکر به تسهیل فرایند معناسازی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از نظر رویکرد، کیفی و نظری بود که با روش تحلیل نظری ـ ترکیبی و مرور نظام‌مند هدایت‌شده منابع انجام شد. منابع فارسی و انگلیسی منتشرشده در فاصله سال‌های 2000 تا 2024 از پایگاه‌های علمی معتبر گردآوری و براساس معیارهای ورود و خروج مشخص غربال‌گری شدند. داده‌های نظری با تمرکز بر رنج وجودی کودک، معناجویی، تربیت وجودی، گفت‌وگوی فلسفی و ظرفیت‌های تربیتی فلسفه برای کودکان استخراج شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون براون و کلارک، خوانش مکرر متون، مقایسه تطبیقی دیدگاه‌ها، کدگذاری مفاهیم، دسته‌بندی مضامین و بازسازی روابط میان آن‌ها صورت گرفت. در نهایت، مضامین استخراج‌شده در قالب مدل مفهومی «از رنج تا معنا» تلفیق شدند. تحلیل استنباطی منابع نشان داد که رنج‌های وجودی کودکان را نمی‌توان صرفاً مشکلاتی روان‌شناختی یا موانعی برای یادگیری تلقی کرد؛ بلکه تجربه‌هایی مانند فقدان، ترس، تنهایی، طردشدگی و بی‌عدالتی، در صورت قرارگرفتن در فضایی امن، گفت‌وگومحور و تفسیرپذیر، می‌توانند به موقعیت‌هایی تربیتی برای شکل‌گیری معنا تبدیل شوند. مدل «از رنج تا معنا» شامل چهار مؤلفه به‌هم‌پیوسته بود: تجربه رنج وجودی، بیان تجربه در گفت‌وگوی فلسفی، تفسیر بین‌ذهنی تجربه و معناسازی همراه با شکل‌گیری جهت‌گیری وجودی. همچنین استنباط شد که این فرایند می‌تواند زمینه رشد امید، تاب‌آوری، احساس تعلق، مسئولیت‌پذیری، انسجام درونی و انگیزش درونی برای یادگیری را فراهم سازد. تلفیق معناجویی با فلسفه برای کودکان می‌تواند تربیت ابتدایی را از تمرکز انحصاری بر انتقال دانش و مهارت‌های شناختی به سوی تربیتی معنا‌محور هدایت کند. در این چارچوب، معلم به‌عنوان «تسهیل‌گر معنا» فضایی برای بیان، گفت‌وگو، بازتفسیر و فهم مشترک تجربه‌های وجودی کودکان فراهم می‌کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Biesta, G. J. J. (2014). The Beautiful Risk of Education. Paradigm Publishers.

Damon, W. (2008). The Path to Purpose: Helping Our Children Find Their Calling in Life. Free Press.

Fakhraei, E. (2010). Philosophy for Children and Its Social Functions. Thinking and Child, 4(1), 33-52.

Frankl, V. E. (2006). Man's Search for Meaning. Beacon Press.

Frankl, V. E. (2011). Man's Search for Meaning (N. Salehian & M. Milani, Trans.). Jami Publishing.

Ghaesari-Ramadian, M., Masoumi-Fard, M., Rezaei, S., & Mahmoudi, M. (2025). Proposing a Model for Developing Children's Thinking Based on Islamic Epistemology in the Philosophy for Children Educational Program. Islam and Educational Research, 33(17), 102-116. https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/2284354

Gorard, S., Siddiqui, N., & See, B. H. (2015). Philosophy for Children: Evaluation Report and Executive Summary.

Hashemi, Z. S. (2025). Presenting an Integrated Model of Philosophy for Children (P4C) and Pedagogical Content Knowledge (PCK) in Primary Education. Research in Educational Systems, 19(69), 55-63. https://doi.org/10.22034/jiera.2025.543604.3363

Hashemi, Z. S. (2025). Reconceptualizing Philosophy for Children through Islamic Educational Thought: A Theoretical and Comparative Framework. Journal of Applied Philosophy in Educational Studies, 3(1), 1-8. https://doi.org/10.61838/japes.3.1.8

Kevesk, J. S., Maredpour, A., & Mahmoudi, A. (2025). The Effect of Philosophy for Children (P4C) Program on Working Memory and Frustration Tolerance in Sixth-Grade Students. International Journal of Education and Cognitive Sciences, 6(2), 1–10. https://doi.org/10.61838/kman.ijecs.6.2.18

Khosronejad, M. (2007). A Reflection on the Coexistence of Children's Literature and Philosophy in the Philosophy for Children Program. Educational Innovations, 6(23), 121-140.

Kilby, B. (2025). Philosophy for/with Children: A Meta-Analysis. International Journal of Contemporary Educational Research, 12(1), 26-38. https://doi.org/10.52380/ijcer.2025.12.1.703

Lipman, M. (2003). Thinking in Education (2nd ed.). Cambridge University Press.

Mohammadi, G., Pirani, Z., & Zanganeh Motlaq, F. (2022). Comparison of the Effectiveness of the Philosophy for Children Program and Cognitive-Behavioral Group Play Therapy on Psychological Flexibility in Children with Separation Anxiety Disorder. Thinking and Child, 13(2), 75-98.

Naji, S. (2012). Philosophy for Children: Theoretical Foundations and Educational Methods. Institute for Humanities and Cultural Studies.

Sadeghi Hashemabadi, M., & Alavi, S. M. K. (2014). Philosophy for Children and Its Role in Rational Education. Islam and Educational Research, 5(2), 45-68.

Safira, R., & Jannah, R. (2025). The Effects of Parental Divorce on Children's Self-Confidence and Independence. Socrates : J. Of Education Philosophy and Psychology, 1(4), 88-93. https://doi.org/10.63217/socrates.v1i4.168

Schnell, T. (2021). The Psychology of Meaning in Life. Routledge.

Seligman, M. E. P. (2011). Flourish: A Visionary New Understanding of Happiness and Well-Being. Free Press.

Steger, M. F. (2012). Making Meaning in Life. Psychological Inquiry, 23(4), 381-385. https://doi.org/10.1080/1047840X.2012.720832

Wei, C., & Chen, L. (2025). The Effects of Philosophy for Children on Children's Cognitive Development: A Three-Level Meta-Analysis. Journal of Intelligence, 13(10), 130. https://doi.org/10.3390/jintelligence13100130

Yalom, I. D. (1980). Existential Psychotherapy. Basic Books.

Yalom, I. D. (2013). Existential Psychotherapy (S. Habib, Trans.). Ney Publishing.

دانلود

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

هاشمی ز. س.، و رضایی م. (1405). از تفکر تا معنا: بازاندیشی تربیت ابتدایی در مواجهه با رنج‌های وجودی کودک بر پایه تلفیق معناجویی و فلسفه برای کودکان (P4C). یادگیری هوشمند و تحول مدیریت، 1-22. https://www.jilmt.com/index.php/jilmt/article/view/383

مقالات مشابه

1-10 از 256

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.