طراحی و تبیین ساختاری مدل کسب‌وکار با رویکرد نوآوری‌های دیجیتال در صنعت بیمه

سعید  نعمتی; عبداله نعامی; لیلا  کریمیان; محمد  نصراله‌نیا

نویسندگان

سعید نعمتی دانشجوی دکتری، گروه مدیریت بازرگانی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0001-7615-3335
عبداله نعامی گروه مدیریت بازرگانی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0001-5897-5877
لیلا کریمیان گروه مدیریت بازرگانی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0003-2214-4139
محمد نصراله‌نیا گروه مدیریت بازرگانی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0003-3449-6692

کلمات کلیدی:

نوآوری دیجیتال, مدل کسب‌وکار دیجیتال, صنعت بیمه, رویکرد آمیخته

چکیده

هدف پژوهش حاضر طراحی و تبیین ساختاری مدل کسب‌وکار مبتنی بر نوآوری‌های دیجیتال در صنعت بیمه و بررسی روابط میان ابعاد اصلی این مدل در قالب یک الگوی پارادایمی بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از لحاظ روش‌شناسی از نوع آمیخته اکتشافی بود. در بخش کیفی، از رویکرد نظریه داده‌بنیاد استفاده شد و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 12 نفر از خبرگان دانشگاهی و مدیران صنعت بیمه گردآوری شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌های کیفی با استفاده از کدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام شد که در نهایت 429 کد باز اولیه، 108 کد باز ثانویه، 27 مقوله محوری و 6 مقوله گزینشی استخراج گردید. در بخش کمی، جامعه آماری شامل کارکنان 10 شرکت بیمه منتخب در شهر تهران بود که بر اساس فرمول کوکران، 375 نفر به روش تصادفی سهمیه‌ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته 72 سؤالی بود که روایی آن از طریق شاخص‌های CVR، CVI و AVE و پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی تأیید شد. تحلیل داده‌های کمی با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری و نرم‌افزار SMART PLS 3 انجام گرفت. یافته‌های بخش کیفی نشان داد که مدل کسب‌وکار مبتنی بر نوآوری‌های دیجیتال در صنعت بیمه شامل شش بعد اصلی نظام جامع خط‌مشی‌گذاری DIBM، توسعه ارگانیسم فناورانه DIBM، محیط‌گرایی پویای دیجیتالی، شناخت‌شناسی کارکردی نوآوری دیجیتال، زیست‌بوم استراتژی‌های DIBM و بهبود عملکرد کسب‌وکار است. نتایج بخش کمی بیانگر آن بود که نظام جامع خط‌مشی‌گذاری DIBM تأثیر مثبت و معناداری بر توسعه ارگانیسم فناورانه، محیط‌گرایی پویای دیجیتالی و شناخت‌شناسی کارکردی نوآوری دیجیتال دارد. همچنین محیط‌گرایی پویای دیجیتالی بر شناخت‌شناسی کارکردی نوآوری دیجیتال اثر مثبت معناداری نشان داد، در حالی‌که توسعه ارگانیسم فناورانه رابطه معناداری با آن نداشت. علاوه بر این، شناخت‌شناسی کارکردی نوآوری دیجیتال بیشترین اثر را بر زیست‌بوم استراتژی‌های DIBM داشت و این زیست‌بوم نیز به‌صورت مستقیم موجب بهبود عملکرد کسب‌وکار گردید. نتایج پژوهش نشان داد که تحول دیجیتال در صنعت بیمه صرفاً به توسعه ابزارهای فناورانه محدود نمی‌شود، بلکه مستلزم بازطراحی بنیادین مدل‌های کسب‌وکار، ساختارهای تصمیم‌گیری و منطق ارزش‌آفرینی سازمان‌ها است. تحقق نوآوری دیجیتال پایدار در صنعت بیمه نیازمند شکل‌گیری یک اکوسیستم منسجم راهبردی، توسعه فرهنگ دیجیتال‌محور، ارتقای قابلیت‌های دانشی و بازتعریف فرآیندهای عملیاتی مبتنی بر فناوری‌های نوین می‌باشد. از این‌رو، استفاده از مدل کسب‌وکار مبتنی بر نوآوری‌های دیجیتال می‌تواند به بهبود رقابت‌پذیری، افزایش چابکی سازمانی و ارتقای عملکرد عملیاتی و ارزش‌آفرین شرکت‌های بیمه منجر شود.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Adabi, M., Haji Heydari, N., & Vares, S. H. (2024). Development of a Digital Insurance Model Using a Grounded Theory Approach. Business Management Quarterly, 16(2), 518-539.

Ahmad, S., Karim, R., Sultana, N., & Lima, R. P. (2025). InsurTech: Digital transformation of the insurance industry.

Alaassar, A., Mention, A. L., & Kryzhanivska, K. (2026). Digital innovation: a bibliometric review and research agenda. Review of managerial science, 20(1), 331-377.

Amankona, D., Yi, K., Tackie, E. A., Tweneboa Kodua, L., & Odai, L. A. (2025). Responsible digital innovation and innovation performance in Ghana’s high-tech industry: The mediating roles of digital organizational culture and strategy, and the moderating role of digital literacy. Sage Open, 15(2), 21582440251341256.

Asrif, M. I., Handayani, P. W., & Harahap, N. C. (2026). Indonesian organization digital innovation: the influence of business process management capabilities. Business Process Management Journal, 1-26.

Bonar, M., Hosseinzadeh Shahri, M., & Khamesian, F. (2024). An Acceptance Framework for Platform-Based Business Models in Insurance Technology. Business Management Perspective Quarterly, 23(59), 88-116.

Chen, A., Li, L., & Shahid, W. (2024). Digital transformation as the driving force for sustainable business performance: A moderated mediation model of market-driven business model innovation and digital leadership capabilities. Heliyon, 10(8).

Cheng, Q., Wan, H., Ya, L., Lili, W., & Weiqi, C. (2026). The impact of co-intelligence on digital innovation: A perspective based on knowledge digitization and human-AI collaborative knowledge innovation. International Journal of Innovation Studies.

Colovic, A., Caloffi, A., Rossi, F., & Russo, M. (2025). Institutionalising the digital transition: The role of digital innovation intermediaries. Research Policy, 54(1), 105146.

Ding, X. (2026). Digital leadership, digital platform capability and digital business model innovation of start-ups. Journal of Innovation & Knowledge, 14, 100970.

Dinh, H. T., Nguyen, N. H., Nguyen, A. N., & Bui, T. T. K. (2026). Harnessing AI and digital innovation for green innovation and sustainable performance. Journal of Hospitality and Tourism Insights, 9(2), 767-785.

Faiz, M., Sarwar, N., Tariq, A., & Memon, M. A. (2024). Mastering digital leadership capabilities for business model innovation: the role of managerial decision-making and grants. Journal of Small Business and Enterprise Development, 31(3), 574-597.

Fan, Y., Assimakopoulos, D. G., Carayannis, E. G., & Wang, J. (2026). Digital innovation capabilities: a systematic review, synthesis and research agenda. Technovation, 152, 103496.

Gupta, S., Hassen, M., Pandey, D. K., & Sahu, G. P. (2024). Cognitive, affective, and normative factors affecting digital insurance adoption among persons with disabilities: A two-stage SEM-ANN analysis. Global Finance Journal, 63, 101048.

Hu, B., Yang, W., Zhang, S., Yan, S., & Xiang, Y. (2025). Linking the top management team transactive memory system, strategic flexibility and digital business model innovation: a dynamic capabilities perspective. Technology Analysis & Strategic Management, 37(11), 1621-1633.

Hussain, H., Jun, W., & Radulescu, M. (2025). Innovation performance in the digital divide context: Nexus of digital infrastructure, digital innovation, and E-knowledge. Journal of the Knowledge Economy, 16(1), 3772-3792.

Huy, P. Q., & Phuc, V. K. (2025). Does effectiveness of digital accounting system intensify sustainable business model innovation with mediating role of digital business ecosystem? Journal of Innovation and Entrepreneurship, 14(1), 3.

Kim, E., & Kim, Y. (2025). Determinants of user acceptance of digital insurance platform service on InsurTech: an empirical study in South Korea. Asian Journal of Technology Innovation, 33(1), 45-75.

Li, X., Cheng, L., & Zhou, H. (2025). Does digital platform capability enable Chinese SMEs’ business model innovation? The role of complementary assets and entrepreneurial orientation. Asian Journal of Technology Innovation, 33(3), 1048-1080.

Liao, M., Gao, Z. A., Zhou, J., & Li, D. (2025). Business model innovation driven by corporate social responsibility in a digital innovation ecosystem: Evidence from Chinese manufacturers. Managerial and Decision Economics, 46(4), 2103-2119.

Liu, J., Zhao, M., & Wang, K. (2025). Professional connections and digital innovation of SMEs. The Journal of Technology Transfer, 50, 2896-2927.

Liu, L., Cui, L., Han, Q., & Zhang, C. (2024). The impact of digital capabilities and dynamic capabilities on business model innovation: the moderating effect of organizational inertia. Humanities and Social Sciences Communications, 11(1), 1-10.

Luo, X., Qian, W., Liu, M., Yu, X., & Liu, Y. (2024). Towards sustainability: digital capability, sustainable business model innovation, and corporate environmental responsibility of high‐performing enterprises in an emerging market. Business Strategy and the Environment, 33(6), 5606-5623.

Malik, M., Raziq, M. M., Sarwar, N., & Gohar, M. (2025). Navigating the change: a case study of the textile industry on digital leadership, digital transformation and innovative business models. Benchmarking: An International Journal, 32(2), 550-577.

Mancuso, I., Petruzzelli, A. M., Panniello, U., & Vaia, G. (2025). Business model innovation in the banking sector: How digital technologies transform innovation drivers in value mechanisms innovations. Journal of Engineering and Technology Management, 75, 101858.

Marnoto, S., Silva, C., & Veiga, P. M. (2024). Beyond profit in family businesses: ESG-driven business model innovation and the critical role of digital capabilities. Journal of Family Business Management.

Merín-Rodrigáñez, J., Dasí, À., & Alegre, J. (2024). Digital transformation and firm performance in innovative SMEs: The mediating role of business model innovation. Technovation, 134, 103027.

Odai, L. A., Xiao, Y., Korankye, B., & Ahakwa, I. (2026). Navigating digital transformation: the critical role of knowledge sharing and digital transformational leadership in boosting innovation capability in Sub-Saharan Africa. Business Process Management Journal, 32(2), 653-678.

Paiola, M., Grandinetti, R., Kowalkowski, C., & Rapaccini, M. (2024). Digital servitization strategies and business model innovation: The role of knowledge-intensive business services. Journal of Engineering and Technology Management, 74, 101846.

Pandiri, L. (2025). The Complete Compendium of Digital Insurance Solutions: Life, Health, Auto, Property, and Specialized Coverage in the Age of AI, Automation, and Intelligent Risk Management.

Saqib, N., Amin, F., Gupta, S., & Satar, M. S. (2025). Digital business model innovation: scale development and validation. Business Process Management Journal, 31(5), 1636-1662.

Shahhosseini, M. A., Ghaderi Kangavari, S., & Nosratpanah, R. (2024). The Effect of Digital Knowledge-Sharing Capabilities, Digital Platforms, and Digital Business on Business Model Innovation and Internationalization of Knowledge-Based Companies. International Business Management Quarterly, 7(1), 109-129.

Shen, Y., Deng, Y., Xiao, Z., Zhang, Z., & Dai, R. (2025). Driving green digital innovation in higher education: the influence of leadership and dynamic capabilities on cultivating a green digital mindset and knowledge sharing for sustainable practices. BMC psychology, 13(1), 1-19.

Strupeit, L., Bocken, N., & Van Opstal, W. (2024). Towards a circular solar power sector: Experience with a support framework for business model innovation. Circular Economy and Sustainability, 4(3), 2093-2118.

Su, J., Chen, Y., Liu, H., Zhang, J., Zhang, N., & Du, Y. (2026). An Improved Group Decision-Making Method for Evaluating Knowledge Sharing Levels in Digital Innovation Ecosystems. International Journal of Fuzzy Systems, 1-20.

Sukma, N., & Yamnill, S. (2026). Unlocking the future of insurance: The power of open data, digital transformation, and human talent. Human Resource Development Quarterly.

Sun, B., Yu, J., Khattak, S. I., Tariq, S., & Zahid, M. (2025). Digital innovation, business models transformations, and agricultural smes: A prisma-based review of challenges and prospects. Systems, 13(8), 673.

Taganoviq, B., Kurutkan, M. N., Bağış, M., Hoxha, A., Kryeziu, B., Hysenaj, A., & Harris, L. U. (2024). Psychometric assessment of organizational readiness scale for digital innovations and antecedents of organizational readiness. Human Systems Management, 43(5), 723-740.

Troise, C., Jones, P., Candelo, E., & Sorrentino, M. (2026). The role of entrepreneurial alertness, digital platform capability, organisational agility and business model innovation on young innovative companies’ performance. Technology Analysis & Strategic Management, 38(3), 265-278.

Vares, S. H., Haji Heydari, N., Kargar Shouraki, M., & Hadizadeh, M. (2024). Innovation in Business Models Based on the Expansion of Digital Platforms. Business Management Quarterly, 16(4), 832-855.

Wahyudiono, Hermanto, Y. B., Estiasih, S. P., & Aminatuzzuhro. (2024). Performance recovery of creative sector industries: strengthening management literacy and digital business innovation. Journal of Innovation and Entrepreneurship, 13(1), 21.

Wang, B., & Zhang, Q. (2024). How does external social network affect business model innovation in the context of digital transformation: A moderated mediation model. Journal of the Knowledge Economy, 15(1), 4265-4283.

Wang, L., Zhang, W., White, S., & Fan, H. (2025). Digital technology‐based business model design and innovation to address grand challenges: A process model. Strategic Entrepreneurship Journal, 19(4), 749-776.

Wei, S., Wang, L., Qi, R., Feng, T., Ma, T., & Yan, R. (2026). How digital transformation mindfulness affects digital business model innovation: the moderating role of digital orientation. Business Process Management Journal.

Xia, Y., & Johar, M. G. M. (2025). How external factors influence organisational digital innovation: Evidence from China. Technology in Society, 81, 102802.

Xie, W., Li, Z., Wang, Z., Zheng, D., & Wang, Y. (2024). How does digital infrastructure affect manufacturing SMEs business model innovation? An empirical study in Guangdong Province. Emerging Markets Finance and Trade, 60(10), 2300-2312.

Xie, Y., Xia, Q., Song, J., & Hu, S. (2025). Can sustainability orientation make firms more resilient? Exploring the role of digital business model innovation, digital orientation, and environmental dynamism. Sustainable Development, 33(1), 364-378.

Yin, H., Liu, J., & Zeng, N. (2024). How to promote the digital business model innovation of high‐tech SMEs through government venture capital? An evolutionary game perspective. Managerial and Decision Economics, 45(5), 3193-3216.

Zhang, Q., & Yang, R. (2026). The impact of paths of digital innovation on sustainable development performance: evidence from Chinese manufacturing industry. Chinese Management Studies, 20(1), 98-120.

Zhang, Y., & Hao, S. (2026). Asymmetric effects of digital innovation eco-embeddedness on service innovation: evidence from manufacturing firms. Journal of Manufacturing Technology Management, 1-21.

Zhou, D., Kohtamäki, M., Peng, X., & Kong, X. (2025). How digital orientation impacts service innovation in hotels: The role of digital capabilities and government support. Tourism Economics, 31(2), 221-244.

Zhu, Y., & Li, Q. (2025). Impact of the three digital divides on residents’ commercial insurance purchase behavior: an empirical study based in China. Research in International Business and Finance, 76, 102853.