مدل‌یابی معادلات ساختاری تأثیر رهبری خدمت‌گزار بر خودنظم‌دهی کارکنان با نقش میانجی رفتار شهروندی سازمانی

جواد  پورزمان; جهانگیر یاری حاج عطالو; صادق  ملکی آوارسین

نویسندگان

جواد پورزمان دانشجوی دکتری، گروه مدیریت آموزشی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0003-0354-775X
جهانگیر یاری حاج عطالو گروه علوم تربیتی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0002-8289-1964
صادق ملکی آوارسین گروه علوم تربیتی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0002-2278-3179

کلمات کلیدی:

رهبری خدمتگزار, خود نظم دهی و رفتار شهروندی سازمانی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر رهبری خدمت‌گزار بر خودنظم‌دهی کارکنان و تبیین نقش میانجی رفتار شهروندی سازمانی در میان کارکنان اداری آموزش‌وپرورش استان آذربایجان غربی انجام شد. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی–همبستگی از نوع مدل‌یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل 1650 نفر از کارکنان اداری آموزش‌وپرورش استان آذربایجان غربی بود که بر اساس روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای و با استفاده از جدول کرجسی و مورگان، 330 نفر انتخاب شدند که در نهایت 287 پرسشنامه قابل تحلیل بازگشت داده شد. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه رهبری خدمت‌گزار پترسون (2004)، رفتار شهروندی سازمانی لی و آلن (2002) و پرسشنامه خودنظم‌دهی بوفارد (1995) بود. روایی ابزارها از طریق روایی محتوا و سازه تأیید شد و ضرایب آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی و میانگین واریانس استخراج‌شده، مطلوب گزارش گردید. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS-28 و SmartPLS-3 و با بهره‌گیری از روش حداقل مربعات جزئی تحلیل شدند. نتایج مدل‌یابی معادلات ساختاری نشان داد که رهبری خدمت‌گزار تأثیر مستقیم و معناداری بر رفتار شهروندی سازمانی (β=0.78, p<0.001) و خودنظم‌دهی کارکنان (β=0.23, p<0.001) دارد. همچنین رفتار شهروندی سازمانی تأثیر مثبت و معناداری بر خودنظم‌دهی نشان داد (β=0.61, p<0.001). نتایج آزمون بوت‌استرپینگ نیز حاکی از آن بود که رفتار شهروندی سازمانی نقش میانجی معناداری در رابطه بین رهبری خدمت‌گزار و خودنظم‌دهی ایفا می‌کند (β=0.47, p<0.001). شاخص‌های برازش مدل از جمله GOF=0.63 و Q²=0.49، برازش مناسب مدل پیشنهادی را تأیید کردند. یافته‌های پژوهش نشان داد که رهبری خدمت‌گزار می‌تواند به‌طور مستقیم و غیرمستقیم از طریق تقویت رفتار شهروندی سازمانی، خودنظم‌دهی کارکنان را ارتقا دهد. این نتایج اهمیت بهره‌گیری از سبک‌های رهبری انسان‌محور و حمایت‌گر را در سازمان‌های آموزشی برجسته می‌سازد و بیانگر آن است که توسعه رفتارهای خدمت‌گزارانه در مدیران می‌تواند موجب افزایش تعهد، مسئولیت‌پذیری و توان خودمدیریتی کارکنان شود. بر این اساس، توجه به آموزش و نهادینه‌سازی اصول رهبری خدمت‌گزار در نظام آموزش‌وپرورش می‌تواند زمینه‌ساز بهبود عملکرد سازمانی و ارتقای سرمایه انسانی گردد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Aghajani, M., Hosseini-Fam, N., & Abdollahi, R. (2023). Managerial Challenges and Human Resource Shortages in the Education System of Iran's Border Provinces. Quarterly Journal of Management in Education, 15(3), 45-67. https://journal.iepa.ir/article_2023.html

Ahmadi, M., & Shokri, S. (2023). The Role of Organizational Trust and Managerial Support in the Formation of Organizational Citizenship Behavior among Education Employees. Quarterly Journal of Organizational Behavioral Sciences, 11(2), 89-108. https://obpj.basu.ac.ir/article_3946.html

Al Mansour, S., & Al Ajmi, M. (2024). Servant Leadership and Organizational Commitment among School Employees: The Mediating Role of Trust. Educational Management Administration & Leadership, 52(1), 112-131. https://doi.org/10.1177/17411432231112345

Hosseini, A., Mousavi, R., & Fathi, N. (2023). A Structural Model of Job Burnout Based on Perceived Organizational Support and Organizational Citizenship Behavior among Teachers. Modern Research in Education, 9(1), 15-34. https://jedu.medu.ir/article_4567.html

Hussein, A., & Akhtar, S. (2023). Psychological Safety and Self-Regulation among Public Sector Employees: The Moderating Effect of Organizational Justice. Public Personnel Management, 52(2), 245-268. https://doi.org/10.1177/00910260221098765

Karami, N., & Nouri, S. (2023). The Mediating Role of Organizational Citizenship Behavior in the Relationship between Leadership Styles and Performance of Administrative Employees in Education. Iranian Journal of Educational Management, 15(2), 120-139. https://journaliea.ir/article_3781.html

Lee, S., & Kim, J. (2023). Re-Examining Greenleaf's Theory of Servant Leadership in Modern Educational Organizations. Journal of Educational Administration, 61(4), 517-536. https://doi.org/10.1108/JEA-08-2022-0164

Malik, M., & Khan, M. J. (2023). Servant Leadership and Employee Extra-Role Behaviors: The Mediating Role of Psychological Empowerment. Management Research Review, 46(5), 1021-1042. https://doi.org/10.1108/MRR-02-2022-0083

McGee, R., Williams, S., & Nada-Raja, S. (2001). Self-Regulation and Resilience as Predictors of Employee Well-Being. Journal of occupational health psychology, 6(3), 234-245. https://doi.org/10.1037/1076-8998.6.3.234

Peterson, S. J. (2004). Servant Leadership Survey. In Servant Leadership: Developments in Theory and Research (pp. 111-122). Palgrave Macmillan.

Rahimi, S., & Hosseinizadeh, M. (2022). The Role of Organizational Justice and Supportive Managerial Relationships in Predicting Employee Self-Regulation. Human Resource Management Research, 14(4), 75-96. https://jhrm.qums.ac.ir/article_2321.html

Rao, S. (2025). Servant Leadership: A Pathway to Ethical and Effective Organizational Leadership. Innovapath, 1(3), 5. https://doi.org/10.63501/v0gjhe26

Shafiq, S., Kiren, A., Aslam, S., & Awan, A. E. (2025). Impact of Servant Leadership on Job Performance and Work Engagement of University Employees: The Mediating Role of Organizational Identification. Aijss, 4(3), 5885-5896. https://doi.org/10.63056/acad.004.03.0852

Taheri, A., Mohammadi, S., & Moradi, L. (2024). The Effect of Servant Leadership on Organizational Cohesion and Elementary School Performance. Educational Management Findings, 18(1), 1-22. https://ema.journals.um.ac.ir/article_40200.html

Wang, H., Wang, L., & Chen, C. (2024). Leadership Styles and Organizational Citizenship Behavior in Educational Institutions: A Meta-Analytic Review. Educational Research Review, 38, 100534. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2023.100534

Wang, Y., Chen, F., & Luo, H. (2024). Leadership Behaviors and Voluntary Organizational Contributions among School Staff: A Cross-Cultural Validation Study. Journal of School Organizational Psychology, 12(1), 33-51.

Zafar, H., Cheah, J. H., Ho, J. A., Suseno, Y., & Tian, F. (2025). How green servant leadership influences organizational green performance? The roles of employee green creativity, voluntary pro-environmental behavior and green psychological climate. Personnel Review, 54(4), 971-995. https://doi.org/10.1108/PR-10-2023-0843

Zhang, T., Wei, L., & Sun, J. (2024). Servant Leadership and Psychological Functioning among Employees: The Role of Socio-Cognitive Mechanisms. Journal of Applied Behavioral Science, 60(1), 45-67.

Zhu, Y. (2025). Leading With Purpose: The Transformative Impact of Servant, Authentic, and Spiritual Leadership on Workplace Well-Being and Ethics. Icmrss, 2(1), 15-24. https://doi.org/10.33422/icmrss.v2i1.827