طراحی الگوی آموزش سواد اطلاعات در فضای مجازی (مورد مطالعه: مدارس دوره دوم متوسطه سما شهر تهران)
کلمات کلیدی:
سواد اطلاعاتی, آموزش سواد اطلاعاتی, فضای مجازی, مدارس سما, مدلسازی معادلات ساختاریچکیده
هدف این پژوهش طراحی و اعتبارسنجی الگوی آموزش سواد اطلاعات در فضای مجازی متناسب با ویژگیها و نیازهای آموزشی مدارس دوره دوم متوسطه سما شهر تهران است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از حیث روش، آمیخته اکتشافی–تبیینی (کیفی–کمی) است. در بخش کیفی، دادهها از طریق تحلیل اسناد و انجام مصاحبههای نیمهساختاریافته با 14 نفر از خبرگان حوزه آموزش و سواد اطلاعاتی گردآوری و با روش تحلیل مضمون و نرمافزار MAXQDA تحلیل شد. در بخش کمی، بر اساس یافتههای کیفی، پرسشنامهای 81 گویهای تدوین و با روش توصیفی–پیمایشی در میان 243 نفر از دانشآموزان مدارس سما شهر تهران اجرا شد. تحلیل دادهها با استفاده از SPSS و SmartPLS و اعتبارسنجی الگو با مدلسازی معادلات ساختاری انجام گرفت. نتایج تحلیل معادلات ساختاری نشان داد الگوی پیشنهادی از برازش مناسب برخوردار است و تمامی مسیرهای ساختاری در سطح اطمینان 95 درصد معنادار بودند. بُعد «پشتیبانی و ارزیابی» با ضریب مسیر 0.90 بیشترین و بُعد «همکاری و مشارکت اجتماعی» با ضریب 0.83 کمترین تأثیر را در تبیین آموزش سواد اطلاعاتی در فضای مجازی داشتند. آزمون t تکنمونهای نشان داد بهجز بُعد استراتژیهای جستجو، سایر ابعاد در وضعیت موجود پایینتر از حد مطلوب قرار دارند. الگوی ارائهشده چارچوبی چندبعدی و معتبر برای برنامهریزی، اجرا و ارزیابی آموزش سواد اطلاعاتی در فضای مجازی فراهم میکند و میتواند مبنایی علمی برای اصلاح برنامههای درسی و سیاستگذاری آموزشی در مدارس متوسطه باشد.
دانلودها
مراجع
Abidi, H., & Aghaei, N. (2025). An Examination of the Virtual Space and Media Literacy. Journal of Media Literacy and Digital Education Studies, 6(1), 23-44. https://civilica.com/doc/2286404/
Adegboye, M. (2024). Impact of Artificial Intelligence on Health Information Literacy: Guidance for Healthcare Professionals. Library Hi Tech News, 41(7), 1-5. https://doi.org/10.1108/lhtn-03-2024-0048
Akakpo, M. G. (2024). Skilled for the Future: Information Literacy for AI Use by University Students in Africa and the Role of Librarians. Internet Reference Services Quarterly, 28(1), 19-26. https://doi.org/10.1080/10875301.2023.2280566
Atashi, A., Karimi, H., & Rezai, S. (2021). The Role of Information and Communication Technology in the Development of E-Learning. Journal of Educational Technology, 12(3), 31-45. https://civilica.com/doc/2307427/
Bakhshayesh, A., & Nafri, H. (2024). Media Literacy and the Necessity of Its Education in Schools in the Face of Information Age Challenges. Proceedings of the Ninth International Conference on Human Sciences, Law, Social Studies, and Psychology,
Chatziralli, I., Dimitriou, E., & Kalantzis, G. (2021). Virtual learning environments in higher education: Adoption and effectiveness. Computers & Education, 168, 104-117. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2021.104117
Fernández-Otoya, F., Cabero-Almenara, J., Pérez-Postigo, G., Bravo, J., Alcázar-Holguin, M. A., & Vilca-Rodríguez, M. (2024). Digital and Information Literacy in Basic-Education Teachers: A Systematic Literature Review. Education Sciences, 14(2), 127. https://doi.org/10.3390/educsci14020127
Hasani, M., Ahmadzadeh, F., & Akbari, N. (2021). The Role of Educational Interaction in E-Learning. Journal of E-Learning and Teaching, 11(2), 75-94. https://elmnet.ir/doc/20716365-42371
Lérias, E. (2024). Literacy in Artificial Intelligence as a Challenge for Teaching in Higher Education: A Case Study at Portalegre Polytechnic University. Information, 15(4), 205. https://doi.org/10.3390/info15040205
Paul, M., Deja, M., Kisilowska-Szurmińska, M., Głowacka, E., Świgoń, M., & Wojciechowska, M. (2024). Understanding information literacy among doctoral students: An ILDoc model and assessment tool. The Journal of Academic Librarianship, 50(2), 102855. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2024.102855
Pourghafar, M., & Jafarzadeh, R. (2021). The Role of Information Literacy in Enhancing Learning in Virtual Spaces. Journal of Information Science and Knowledge Studies, 36(2), 45-64. https://civilica.com/doc/1637591/
Saravani, M., & Taravirdi Zadeh, Z. (2025). The Relationship Between Information Literacy and Academic Motivation in Female Students with Learning Disabilities in the Second Cycle of Secondary Education. Journal of Exceptional Education and Learning, 15(2), 67-88. https://civilica.com/doc/2269249/
Shokrpour, N., Bijani, M., Bazrafcan, L., & Dadyar, Z. (2024). Relationship Between Information Literacy and Satisfaction With Quality of Virtual Education in Iranian Nursing Students During the COVID-19. BMC research notes, 17(1). https://doi.org/10.1186/s13104-024-07000-6
Soheili, F., AliMahmoodi, M., & Arezi, S. (2023). Role of Gamification on Learning Information Literacy Skills of Students. Library and Information Science Research, 13(1), 80-102. https://doi.org/10.22067/infosci.2023.79041.1139
UNESCO. (2023a). Global Policy Guidelines for Media and Information Literacy. https://books.google.com/books?hl=fa&lr=&id=aiMlDwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PP1&dq=Global+Policy+Guidelines+for+Media+and+Information+Literacy&ots=hDClzV_YVM&sig=lUXBDSjbCUm25quDWYDxed-u5p8
Unesco. (2023b). Media and Information Literacy. https://www.unesco.org/en/media-information-literacy
Vongkulluksn, V. W., Shortt, M. B., Akinkuolie, B., & Xie, K. (2024). Information literacy instruction in naturalistic high school science classrooms: Instructional strategies and associations with students' prior knowledge. Teaching and Teacher Education, 144, 104572. https://doi.org/10.1016/j.tate.2024.104572
Wu, C. (2023). Construction and Application on the Training Course of Information Literacy for Clinical Nurses. BMC Medical Education, 23(1). https://doi.org/10.1186/s12909-023-04505-9
